Samen werken aan duurzame, multifunctionele oevers in de stad

Hoe kunnen open ruimtes aan rivieren in stedelijke gebieden ontworpen worden als sociaal-ecologische ruimtes die ruimtelijk goed met elkaar verbonden zijn, aantrekkelijk zijn en geïntegreerd zijn op verschillende schaalniveaus? Dit is de centrale vraag van 'I-SURF', Instruments for Sustainable Urban Riverfronts. Hoogleraar Arjan van Timmeren en postdoc Claudiu Forgaci van de TUD voeren het uit met partners bij de gemeente Amsterdam en Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS).

‘Door de versnelde verstedelijking is er een toenemende druk op de stedelijke open ruimte,’ vertelt Arjan van Timmeren. ‘Hiermee wordt het bijvoorbeeld ook lastiger om zorg te dragen voor de biodiversiteit en andere functies te realiseren waarvan we weten dat die gunstig werken op de gezondheid en het welzijn van stedelijke inwoners. Bovendien willen we bij duurzame stedelijke ontwikkeling graag een goed evenwicht tussen bebouwing, groene netwerken en openbare ruimte. Oevers in de stad bieden verschillende mogelijkheden hiervoor, maar worden nu vaak anders ingevuld, bijvoorbeeld met verkeer of industrie. Herontwerpen is complex, want er spelen verschillende belangen en claims. We hebben ontwerpen in instrumenten nodig die ontwerpers, planners, beleidsmakers en belanghebbenden kunnen helpen bij het integreren van kennis uit verschillende disciplines. Daar voorzien we in met dit project.’



Vierdelig instrumentarium
Onderzoeker Claudiu Forgaci heeft eerder al dergelijke ruimtelijke instrumenten ontwikkeld. De instrumentenset, bestaande uit de ‘Connector’, de ‘Spons’, de ‘Integrator’ en de ‘Schaler’, staat voor praktische procedures die stedenbouwkundigen en landschapsontwerpers kunnen toepassen in het ontwerpproces. Forgaci: ‘De Connector wordt gebruikt om elementen van het verkeersnetwerk, het waternetwerk en het ecologisch netwerk te identificeren en herstellen, zodat de toegankelijkheid en ecologische connectiviteit van de oever beter wordt. Met de Spons inventariseer je open ruimten en voorzieningen in de rivier en breng je de ruimtelijke potenties en de aantrekkelijkheid van elementen van de openbare ruimte (zoals wandelpaden langs de rivier), groene ruimte (zoals natuurlijke oevers) en het waterruimte (zoals een overstroombare rivieroever) in kaart. De Integrator gebruik je om ruimtelijke conflicten en synergieën tussen de elementen te identificeren die de Connector en de Spons hebben opgeleverd. De Schaler wordt gebruikt om na te denken over de verschillende schaalniveaus van het ontwerp en het planproces en om over ruimtelijke en tijdsgebonden afhankelijkheden na te denken.’ 

Amsterdamse testcase
I surf gebruikt Amsterdam als casus, maar de instrumenten zullen ook in andere steden bruikbaar zijn. Dat is ook een van de redenen waarom het instrumentarium wordt ingezet op drie heel verschillende plekken: op de IJ-oevers, langs de Amstel en bij de gekanaliseerde Schinkel. Het project bestaat uit de fases testen, valideren en updaten. De bijgewerkte instrumentenset die I-SURF oplevert, kan worden gebruikt door ruimtelijke ontwerpers en planners, besluitvormers en belanghebbenden in stedelijke ruimtelijke interventies langs de rivier. Van Timmeren: ‘Zo kunnen er veel verschillende typen kennis worden gecombineerd en toegankelijk worden gemaakt voor een breed scala van actoren, waardoor een inclusief ontwerpproces mogelijk wordt – van grootstedelijke beslissingen tot bottom-up initiatieven en specifieke lokale omstandigheden.’

Van wetenschap naar praktijk
De ontwerpgestuurde onderzoeksmethodologie van dit project zal de overdracht van kennis tussen onderzoek en praktijk vergemakkelijken, denken de onderzoekers. ‘We testen en valideren instrumenten die we wetenschappelijk hebben ontwikkeld nu in de praktijk. We verwachten dat stedelijke gebieden aan rivieroevers door ons ontwerpproces aan waardering zullen winnen en goed tegemoet zullen kunnen komen aan de opgaven die er liggen op ruimtelijk, sociaal, ecologisch en milieuterrein.’

 
DEEL: 

Agenda

Volg ons op twitter